Α. Παπαδιαμάντης: «Πατέρας στο σπίτι»

Το ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο του έργου (σύντομη ερευνητική εργασία στο μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄ Λυκείου)

slide-1-1024Το συγκεκριμένο διήγημα του Α. Παπαδιαμάντη γράφτηκε το 1894, δηλαδή, μόλις ένα χρόνο μετά την επίσημη κήρυξη χρεοκοπίας του ελληνικού κράτους, και περιγράφει τα γεγονότα που εκτυλίσσονται σε μια φτωχή συνοικία της Αθήνας, όπου διαμένει ο αφηγητής. Μέσα λοιπόν από αυτό το διήγημα αποτυπώνεται μια κοινωνική πραγματικότητα εκείνης της εποχής, αλλά και ο τρόπος που τα άτομα βιώνουν τα οικονομικά προβλήματα, καθώς και οι συνέπειες της κρίσης στις ανθρώπινες σχέσεις. Βασικό σημείο της παρατήρησης είναι ένα μπακάλικο στο οποίο συχνάζει ο αφηγητής, το οποίο καθημερινά επισκέπτονται απλοί, και φτωχοί άνθρωποι. Ο συγγραφέας λοιπόν, μας παραθέτει πληροφορίες για την δεινή κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει οι άνθρωποι εκείνης της εποχής. Εστιάζοντας σε μια πολυμελή οικογένεια που εγκαταλείφθηκε από τον μέθυσο πατέρα. Έτσι, προκύπτουν δυο βασικά ζητήματα που προσεγγίζονται κατά τη διάρκεια της αφήγησης. Από την μια πλευρά είναι οι δυσμενείς οικονομικές συνθήκες και η εξαθλίωση που βιώνει η οικογένεια της ιστορίας αλλά και ο ελληνικός λαός καθώς η συγκεκριμένη οικογένεια αντικατοπτρίζει την ελληνική κοινωνία, και από την άλλη ο αρνητικός τρόπος που αντιμετωπίζεται η γυναίκα τόσο από τον άνδρα της, ο οποίος της ασκεί σωματική βία και την μειώνει και από το κοινωνικό περίγυρο, ο οποίος συνεχώς σχολιάζει και διαμορφώνει λανθασμένες αντιλήψεις, αδιαφορώντας για το γεγονός πως μόνη της πασχίζει παρά της κακουχίες της ζωής και την έλλειψη πόρων και εργασίας να θρέψει τα τέσσερα παιδιά της.

Όσον αφορά την οικονομική κατάσταση των ανθρώπων ο συγγραφέας με δεδομένο την προηγηθείσα χρεοκοπία, δεν επιχειρεί να αποτιμήσει την κατάσταση ή να επιρρίψει ευθύνες. Περιορίζεται στο μικρόκοσμο της οικογένειας που μαστίζεται από φτώχεια. Η μητέρα παρουσιάζεται πρόθυμη για εργασία καθώς κύριο μέλημα της είναι να εξασφαλίσει τα απαραίτητα για τα παιδιά της, ωστόσο ο πατέρας εμφανίζεται τεμπέλης, ανεύθυνος καθώς επικαλούμενος διάφορες δικαιολογίες αρνείται να εργαστεί. Μάλιστα, εκμεταλλεύεται οικονομικά την γυναίκα του παίρνοντας της συχνά τα όσα χρήματα έβγαζε προκειμένου να τα διαθέσει στο ποτό. Εύκολα λοιπόν άγεται το συμπέρασμα πως η φτώχεια εκείνης της εποχής καταστρέφει της ανθρώπινες σχέσεις, αναδεικνύει τον χειρότερο εαυτό των ανθρώπων, τους καθιστά εγωιστές, άσπλαχνους και αδιάφορους για τον συνάνθρωπο, καθώς όπως διηγείται ο συγγραφέας ο πατέρας δεν έμεινε κοντά στην οικογένεια να συνδράμει και να προσπαθήσει να προσφέρει ό,τι μπορεί, αντιθέτως αφού καταχράστηκε την οικογένειά του, ξοδεύοντας τα λιγοστά χρήματα για τον εαυτό του, την εγκατέλειψε δίχως να αναλογιστεί τις οδυνηρές καταστάσεις που θα βιώσουν τα μέλη της πλέον μονογονεϊκής οικογένειας του, την πείνα και τις δυσκολίες. Ο πατέρας δηλαδή είναι ο χαρακτηριστικός τύπος ανθρώπου που αδιαφορεί για την βασανιζόμενη σύζυγο του, τα παιδιά του, ενδιαφέρεται μονάχα για την καλοπέρασή του και εν τέλει απατά την σύζυγο του και πάει να ζήσει με την φιλενάδα του. Όσον αφορά τη θέση της γυναίκας, ο συγγραφέας παρακολουθεί με συμπάθεια την ιστορία της Γιαννούλας. Η μητέρα λοιπόν της οικογένειας αντιπροσωπεύει την πλειοψηφία των γυναικών εκείνης της εποχής, που δέχονταν τη βία από τους συζύγους τους. Η Γιαννούλα έχοντας επωμιστεί το βάρος να αναθρέψει τα παιδιά της και να εξασφαλίσει τα απαραίτητα για αυτά αφού ο άνδρας της είναι πλήρως αδιάφορος και επιδεικνύει άσπλαχνη συμπεριφορά, είναι θύμα της βίας του Μανόλη. Επίσης δεν αντιμετωπίζεται ισότιμα, της έχουν ανατεθεί όλες οι ευθύνες και επιπλέον ενώ ο άνδρας της, την κακομεταχειρίζεται, είναι ανήμπορη να αντιδράσει και να εναντιωθεί. Εντωμεταξύ, δέχεται αρνητικά σχόλια και κουτσομπολιά από τον κοινωνικό της περίγυρο, που την θεωρεί άτιμη απέναντι στον άνδρα της εξαιτίας  της παρουσίας του εύπορου κουμπάρου που της παρέχει οικονομική στήριξη. Συνεπώς συμπεραίνουμε πως κάθε φιλική σχέση άνδρα και γυναίκας τη συγκεκριμένη εποχή θεωρούταν επιλήψιμη και δεν γινόταν αποδεκτή. Οι άνθρωποι αρνούνταν την ύπαρξη φιλίας ανάμεσα στα δυο φύλα και δε δίσταζαν αμέσως να κακοχαρακτηρίσουν τις γυναίκες που συναναστρέφονταν με άλλους άνδρες. Γενικότερα λοιπόν, σε ό,τι αφορά τη γυναίκα αντιλαμβανόμαστε πως αντιμετωπιζόταν ως κατώτερη, δεν είχε πολλά δικαιώματα και τα καθήκοντά της περιορίζονταν στην κάλυψη των οικιακών αναγκών και την ανατροφή των παιδιών. Ακόμα, δεχόταν σωματική βία και ήταν ανίκανη να αντιδράσει. Τέλος, δεν προστατευόταν από το κράτος ακόμα και όταν μόνη της καλούταν να μεγαλώσει τα παιδιά της χωρίς να έχει πόρους, και την στήριξη ενός άνδρα.

Ο συγγραφέας προσεγγίζει συνεχώς αυτά τα κοινωνικά ζητήματα με ρεαλιστικό τρόπο, καθώς με τις περιγραφές και μόνο των καταστάσεων, και χωρίς να σχολιάσει ο ίδιος κάτι, αποτυπώνεται ακριβώς η πραγματικότητα εκείνης της εποχής. Αρκεί η περιγραφή της κατάστασης στο σπίτι της Γιαννούλας για να καταλάβουμε πόσο η φτώχεια και οι αντιλήψεις εκείνης της εποχής διαμόρφωσαν τις σχέσεις των μελών της οικογένειας. Αρκεί η εικόνα του παιδιού που ζητιανεύει λίγο λάδι για να αντιληφθούμε το έσχατο σημείο που είχαν περιέλθει οι Έλληνες, την εξαθλίωση και την απελπισία. Ο συγγραφέας δηλαδή αν και επιλέγει να μιλήσει για μια οικογένεια γνωρίζει πως η κατάσταση είναι κοινή για πολλούς ανθρώπους.

Λουίζα Παπαδοπούλου Λ Α’ 4

Advertisements
This entry was published on Νοέμβριος 12, 2013 at 6:44 ΜΜ and is filed under Αρχική Σελίδα. Bookmark the permalink. Follow any comments here with the RSS feed for this post.
Αρέσει σε %d bloggers: