Tο μονόγραμμα του Ελύτη

της Ρένιας Παυλάτου A2΄ Λ

Λίγα λόγια για τον ποιητή …

Ο Οδυσσέας Ελύτης (Ηράκλειο Κρήτης 2 Νοεμβρίου 1911 -Αθήνα 18 Μαρτίου 1996), (πραγματικό ονοματεπώνυμο Οδυσσέας Αλεπουδέλλης ), ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές, μέλος της λογοτεχνικής γενιάς του ’30. Διακρίθηκε το 1960 με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 1979 με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, ο δεύτερος και τελευταίος μέχρι σήμερα Έλληνας που τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ. Γνωστότερα ποιητικά του έργα είναι τα Άξιον Εστί, Ήλιος ο πρώτος, Προσανατολισμοί κ.α. Διαμόρφωσε ένα προσωπικό ποιητικό ιδίωμα και θεωρείται ένας από τους ανανεωτές της ελληνικής ποίησης. Ένα από τα σημαντικότερα έργα του θεωρείται δικαίως το «Μονόγραμμα», το οποίο αναδεικνύει άμεσα την ερωτική ποίηση .
Μονόγραμμα είναι ένα γράμμα ή ο συνδυασμός δύο ή περισσότερων γραμμάτων, συνήθως τα αρχικά ονόματος, για τη δημιουργία μιας σφραγίδας. Μπορούμε οπότε να σκεφτούμε το μονόγραμμα ως τα αρχικά του ονόματος της αγαπημένης του ποιητή ή το συνδυασμό των αρχικών γραμμάτων από τα ονόματά τους, σε μια σφραγίδα που φτιάχνει ο έρωτας, φέρνοντας του δύο αγαπημένους για πάντα μαζί. Ο Ελύτης δημιουργεί εδώ μια σύγχρονη ερωτική τραγωδία. Δύο ερωτευμένοι αντιμετωπίζουν μια σφοδρή εναντίωση στον έρωτά τους από τους άλλους ανθρώπους, σε σημείο που η κοπέλα, μη αντέχοντας προφανώς την κατακραυγή, αυτοκτονεί. Ο τρόπος που πεθαίνει η κοπέλα υπονοείται στο ποίημα με την κειμενική αναφορά στην Οφηλία, ενισχύοντας έτσι τη σύνδεση του ποιήματος με τις ερωτικές τραγωδίες, όπου το πρωταγωνιστικό ζευγάρι καλείται ν’ αντιμετωπίσει τις έντονες αντιρρήσεις του κοινωνικού του περίγυρου.
Ο ποιητής αφήνει ασαφή τα περισσότερα στοιχεία του μύθου, όπως για παράδειγμα το λόγο για τον οποίο ο έρωτάς τους δε γίνεται αποδεκτός, ώστε το ποίημα να είναι ελεύθερο σε ερμηνεία για τον καθένα ξεχωριστά. Εκείνο, άλλωστε, που κυρίως ενδιαφέρει τον ποιητή είναι η απόδοση της αγάπης, είναι ο θρήνος για την ιδανική αγάπη, για το μοναδικό αυτό έρωτα που όμοιός του δεν έχει βιωθεί ποτέ πριν. Το στοιχείο πλοκής λοιπόν του ποιήματος που φέρνει την εξιδανίκευση του ερωτικού συναισθήματος, είναι ο χαμός της αγαπημένης. Με το ποιητικό υποκείμενο να περνά στο θρήνο του από την άρνηση, όπου εμφανίζεται να βιώνει ως ιδανικό παρόν τη συνύπαρξη με την αγαπημένη, μέχρι την τελική συνειδητοποίηση της μεγάλης απώλειας. Ο πρόωρος θάνατος της αγαπημένης, λοιπόν, τερματίζει τον έρωτα αυτό που ξεπερνά τ’ ανθρώπινα μέτρα, προσδίδοντάς του όμως συνάμα τον αναγκαίο εξαγνισμό και διασώζοντάς τον από την αναπόφευκτη φθορά του χρόνου.
Το ποίημα, αν και είναι επί της ουσίας ένας θρηνητικός μονόλογος, και θα το χαρακτηρίζαμε κυρίως δραματικό , καθώς ο ποιητής απευθύνει όλα του τα λόγια προς την αγαπημένη γυναίκα. Έτσι με τη χρήση του β΄ προσώπου, αλλά και με τη φράση «μ’ ακούς» το ποίημα λαμβάνει το χαρακτήρα μιας ερωτικής εξομολόγησης, έστω κι αν δεν υπάρχει πια η δυνατότητα να λάβει απόκριση .
III
Έτσι μιλώ για σένα και για μένα

Επειδή σ’ αγαπώ και στην αγάπη ξέρω
Να μπαίνω σαν Πανσέληνος
Από παντού, για το μικρό το πόδι σου μες στ’ αχανή σεντόνια
Να μαδάω γιασεμιά – κι έχω τη δύναμη
Αποκοιμισμένη, να φυσώ να σε πηγαίνω
Μέσ’ από φεγγερά περάσματα και κρυφές της θάλασσας στοές
Υπνωτισμένα δέντρα με αράχνες που ασημίζουνε
Ακουστά σ’ έχουν τα κύματα
Πως χαϊδεύεις, πως φιλάς
Πως λες ψιθυριστά το «τι» και το «ε»
Τριγύρω στο λαιμό στον όρμο
Πάντα εμείς το φως κι η σκιά
Στην 3η ενότητα του ποιήματος, ο ποιητής αίφνης αντικρίζει τον έρωτά τους, όχι ως παρελθόν, αλλά ως ευδαιμονικό παρόν. Η άρνηση της πραγματικότητας, η αδυναμία ν’ αποδεχτεί την τραγική απώλεια της αγαπημένης, τον ωθεί να μιλήσει για τον έρωτά τους, όπως θα μιλούσε τότε που ήταν μαζί και που τίποτε δεν προμήνυε τον απροσδόκητο χαμό.
Έτσι μιλώ για σένα και για μένα, με τόση τρυφερότητα και με τέτοιο πάθος, γιατί σ’ αγαπώ, λέει ο ποιητής στην αγαπημένη του. Κι η αγάπη αυτή του δίνει μια αίσθηση παντοδυναμίας, μια αίσθηση πως έχει τη δυνατότητα να ξεπεράσει για χάρη της τ’ ανθρώπινα μέτρα, προσφέροντάς της εμπειρίες πρωτόγνωρες. Ο ποιητής δεν είναι, όμως, ο μόνος που γνωρίζει πόσο ερωτική και θελκτική είναι η αγαπημένη του, καθώς σ’ όλες τις πράξεις του έρωτα υπήρξε μάρτυρας η θάλασσα. Κι έτσι τα κύματα έχουν ακουστά πώς χαϊδεύει και πώς φιλά, γνωρίζουν τη γλυκύτητα στη χροιά της φωνής της όταν λέει ψιθυριστά το «τι» και το «ε».
Όλες αυτές οι τρυφερές στιγμές του ζευγαριού έχουν λάβει χώρα κοντά στη θάλασσα, σε σημείο που το σώμα του ποιητή κι ο τόπος να δίνονται μαζί, τα χάδια και τα φιλιά τριγύρω στο λαιμό του, κι όλα αυτά στον όρμο της θάλασσας.
Οι δυο τους συνέχεια μαζί, έννοιες αλληλοσυμπληρούμενες, όπως το φως κι η σκιά…

Advertisements
This entry was published on Νοέμβριος 16, 2015 at 11:00 ΠΜ and is filed under Αρχική Σελίδα. Bookmark the permalink. Follow any comments here with the RSS feed for this post.
Αρέσει σε %d bloggers: